
- دکتر امید بیگلریان
- بدون نظری
- به روزرسانی23 آبان 1405
از سال ۲۰۲۱ سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) استفاده از سامانههای هوش مصنوعی را برای کمک به متخصصان گوارش حین کولونوسکوپی تأیید کرده است. این سیستمها مانند یک «جفت چشم دوم» عمل میکنند و با نشان دادن کادرهای سبز رنگ دور پولیپهای احتمالی، به پزشک در تشخیص بهتر کمک میکنند.برخلاف تصور عموم مردم درباره کولونوسکوپی در زمان گذشته که صرفا پزشکان به دنبال توده ها و پولیپ های بزرگ میگشتند،اما امروزه یک جنبه مهم در کولونوسکوپی های مدرن بررسی دقیق الگوی بافتی روده و پایش وضعیت چین های روده ای از نظر آنکه آیا این بافت روده ممکن است به سمت التهاب یا سایر مشکلات حرکت نماید یا خیر.استفاده از این فناوری زمان انجام کولونوسکوپی را به میزان چشمگیری افزایش نمیدهد و عوارض جانبی خاصی ندارد. دستیاران پزشکی و پزشکان جوان نیز از این سیستمها به دلیل بالا رفتن اعتمادبهنفسشان در تشخیص استقبال کردهاند.
کولونوسکوپی نوین به چه معنا میباشد؟
بسیاری از افراد با شنیدن واژه «کولونوسکوپی» تنها به مرحله آمادهسازی و پاکسازی روده فکر میکنند. اما آیا میدانید پیش از انجام کولونوسکوپی، هنگام انجام آن و پس از پایان این فرایند دقیقاً چه اتفاقی میافتد؟
کولونوسکوپی امروزی با روشی که نسلهای قبل تجربه میکردند تفاوت زیادی دارد؛ حتی با کولونوسکوپیهایی که ممکن است خودتان حدود ۱۰ سال پیش انجام داده باشید. منظور فقط تغییرات مربوط به رژیم غذایی، ناشتا بودن یا پاکسازی روده نیست، بلکه خودِ فرایند کولونوسکوپی نیز به کمک فناوریهای جدید، دقیقتر و مؤثرتر شده است. یکی از جدیدترین تغییرات در کولونوسکوپیهای مدرن، تغییر در رژیم آمادهسازی آن میباشد؛ در واقع امروزه آمادهسازی کولونوسکوپی را در یک بیمار بدون سابقه اختلال در حرکت روده میتوان در کمتر از ۲۴ ساعت انجام داد. پیشرفت دانش پزشکی و مهندسی در تمام قسمتهای زندگی ما خود را نشان داده است، و کولونوسکوپی دقیقاً یکی از همان قسمتهایی است که میتوان پیشرفت علم را به چشم تجربه نمود.
سرطانهای روده بزرگ به عنوان سومین سرطان شایع در آمریکا شناخته میشوند و به عنوان دومین سرطان کشنده معرفی میگردند.
کولونوسکوپی چیست؟
کولونوسکوپی نخستینبار در سال ۱۹۶۹ معرفی شد و امروزه یک اقدام سرپایی و معمول برای بررسی داخل روده بزرگ به شمار میرود. در این روش، پزشک میتواند با استفاده از یک دوربین کوچک، پوشش داخلی روده بزرگ را بهصورت زنده مشاهده کند.
متخصصان و سازمان غذا و داروی آمریکا، کولونوسکوپی را قابلاعتمادترین و مؤثرترین روش برای غربالگری سرطان روده بزرگ میدانند. امروزه دیگر با لنزهای قدیمی و دوربینهای معمولی روده چک نمیشود، بلکه کیفیت دوربینهای پزشکی بسیار بالا رفته و با کیفیتهای بالاتر از حتی HD بافت روده بررسی میشود. همچنین علاوه بر بررسی باکیفیت روده، میتوان الگوی خونرسانی و رگهای روده را نیز حین کولونوسکوپی مدرن بررسی کرد.
کولونوسکوپی فقط یک روش تشخیصی نیست؛ بلکه میتواند به پیشگیری از سرطان روده بزرگ نیز کمک کند. پزشک در حین بررسی میتواند موارد زیر را شناسایی کند:
زخمها
التهاب
پولیپها یا ضایعاتی که ممکن است در آینده سرطانی شوند
در صورت مشاهده پولیپ، پزشک معمولاً میتواند همان زمان آن را خارج کند. نمونه خارجشده برای بررسی وجود سلولهای سرطانی یا غیرطبیعی به آزمایشگاه (پاتولوژی) فرستاده میشود.
بر اساس آمارها، کولونوسکوپی میتواند بروز سرطان روده بزرگ را حدود ۴۰ تا ۶۹ درصد کاهش دهد و خطر مرگ ناشی از این بیماری را نیز تقریباً ۶۰ درصد کم کند.
کولونوسکوپی نوین چگونه انجام میشود؟
معمولاً در طول انجام کولونوسکوپی مدرن کاملاً بیدار نخواهید بود و آرامبخشی خفیف تا عمیق برای شما انجام میشود. روند معمول به این شکل است:
پس از مراجعه به مرکز درمانی، لباس مخصوص بیمار را میپوشید. سپس پرستار شما را روی تخت مخصوص قرار داده و یک آنژیوکت برای تزریق داروی آرامبخش به دست شما وصل میکند.
پزشک متخصص گوارش و متخصص یا پرستار بیهوشی پیش از شروع کار درباره مراحل انجام کولونوسکوپی با شما صحبت میکنند. برای انجام این روش در حالت خوابیده به پهلو چپ خواهید بود.
پزشک، لولهای باریک و انعطافپذیر به نام کولونوسکوپ را که در انتهای آن دوربین قرار دارد، بهآرامی از طریق مقعد وارد روده بزرگ میکند. دوربین، تصاویر دقیقی از دیواره داخلی روده به پزشک نشان میدهد.
اگر پولیپی مشاهده شود، پزشک معمولاً آن را با ابزار کوچکی که از داخل کولونوسکوپ عبور میکند خارج کرده و نمونه را برای بررسی دقیقتر به آزمایشگاه ارسال میکند.
نقش هوش مصنوعی در کولونوسکوپی نوین
یکی از پیشرفتهای جدید در این زمینه، استفاده از سامانههای کمکتشخیصی مبتنی بر هوش مصنوعی است. این فناوری میتواند هنگام بررسی تصاویر، به پزشک در شناسایی پولیپهای روده بزرگ کمک کند و مانند یک ناظر دوم، احتمال مشاهده ضایعات کوچک را افزایش دهد.
برخی مراکز درمانی پیشرفته در دنیا از سامانههایی مانند GI Genius برای شناسایی رایانهای پولیپها استفاده میکنند. این امکان در حال حاضر در ایران در دسترس نمیباشد، اما احتمالاً در چند سال آتی به جزئی مهم در تشخیص بیماریهای روده و معده تبدیل خواهد شد.
آیا کولونوسکوپی درد دارد؟
کولونوسکوپی نوین معمولاً دردناک نیست، زیرا بیمار در طول انجام آن داروی آرامبخش یا بیهوشی دریافت میکند. حتی در صورت مشاهده و برداشتن پولیپ نیز معمولاً درد قابلتوجهی احساس نمیشود.
پس از پایان کار، ممکن است برای حدود یک روز دچار علائمی مانند موارد زیر شوید:
نفخ
احساس وجود گاز در شکم
گرفتگی یا دلپیچه خفیف
این علائم معمولاً به دلیل ورود مقدار کمی هوا به روده برای بهتر دیده شدن دیواره آن ایجاد میشوند. اگر پولیپ برداشته شده باشد، ممکن است روز بعد کمی ناراحتی یا درد خفیف داشته باشید. خونریزی شدید شایع نیست؛ بااینحال، در صورت مشاهده خونریزی قابلتوجه باید با پزشک تماس بگیرید.
کولونوسکوپی مدرن چقدر طول میکشد؟
یک کولونوسکوپی نوین معمولی، پس از اثر کردن داروی آرامبخش، معمولاً حدود ۱۵ تا ۲۰ دقیقه طول میکشد. اگر پزشک پولیپ یا ضایعهای را بردارد و نمونهبرداری انجام دهد، این زمان ممکن است به ۳۰ تا ۶۰ دقیقه برسد.
بااینحال، بهتر است برای حضور در مرکز درمانی حدود دو تا سه ساعت زمان در نظر بگیرید. این زمان شامل مراحل پذیرش، تزریق آرامبخش، انجام کولونوسکوپی، استراحت پس از کار و گفتوگو با پزشک درباره نتیجه اولیه است.
اگر پولیپ حین کولونوسکوپی پیدا شود چه اتفاقی میافتد؟
در صورت مشاهده پولیپ، پزشک معمولاً همان زمان آن را خارج میکند. اگر پولیپ بیش از حد بزرگ باشد و امکان برداشتن کامل آن وجود نداشته باشد، از آن نمونهبرداری میشود. در گذشته به دلیل محدودیت تجهیزات، یافتن و برداشتن پولیپها معمولاً طی دو جلسه جداگانه انجام میشد، اما امروزه این کار در یک جلسه انجام میگیرد.
تعداد پولیپها بهتنهایی مهمترین عامل تعیینکننده خطر نیست؛ نوع، اندازه و ویژگیهای سلولی پولیپ اهمیت بیشتری دارند. برخی پولیپها خوشخیم هستند، اما برخی دیگر ممکن است تغییرات پیشسرطانی داشته باشند.
پیشنهاد کلینیک: اگر در حال حاضر نیاز به برداشتن پولیپ روده بهصورت آندوسکوپی دارید، میتوانید به مرکز فوق تخصصی گوارش و کبد دکتر بیگلریان مراجعه کنید.
نرخ پیدا کردن ضایعات غیرطبیعی یا ADR در کولونوسکوپی مدرن چیست؟
از نظر علمی، یک معیار جهانی برای موفقیت کولونوسکوپی وجود دارد که به عنوان ADR (Adenoma Detection Rate یا نرخ تشخیص آدنوم) شناخته میشود. در حقیقت، تعداد کل کولونوسکوپیهای انجامشده توسط یک پزشک اهمیت چندانی ندارد، بلکه میزان تشخیص ضایعات غیرطبیعی در هر کولونوسکوپی حائز اهمیت است.
دکتر امید بیگلریان فوق تخصص گوارش و کبد در کرج، یکی از بالاترین نرخهای ADR را دارا میباشند و به همین خاطر به عنوان یکی از پزشکان محبوب برای تشخیص ضایعات پیشسرطانی در غربالگریهای کولونوسکوپی شناخته میشوند. هوش مصنوعی نیز امروزه یکی از ابزارهای کمکی مهم در جهت افزایش همین شاخص (ADR) برای پزشکان است.
چه زمانی نیاز به کولونوسکوپی دوباره هست؟
زمان کولونوسکوپی بعدی یک امر ثابت نیست و به نتیجه آزمایش، سابقه پزشکی و ویژگی پولیپها بستگی دارد:
نتیجه کاملاً طبیعی: افرادی که در گروه خطر معمول قرار دارند و کولونوسکوپی طبیعی دارند، معمولاً ۵ تا ۱۰ سال به غربالگری مجدد نیاز ندارند.
پولیپ خوشخیم: ممکن است پزشک انجام کولونوسکوپی بعدی را حدود سه سال بعد توصیه کند.
پولیپ پیشسرطانی: پزشک ممکن است پیگیری را از شش ماه بعد تا هر یک، دو یا سه سال یکبار توصیه کند.
سن مناسب برای اولین کولونوسکوپی
برای افراد دارای خطر معمول، بسیاری از متخصصان انجام اولین غربالگری سرطان روده بزرگ را از ۴۵ سالگی توصیه میکنند. افرادی که دارای سابقه خانوادگی، بیماریهای التهابی روده یا پولیپ در کولونوسکوپی قبلی هستند، ممکن است به غربالگری زودتر (از ۴۰ سالگی یا حتی زودتر) نیاز داشته باشند.
جمعبندی
کولونوسکوپی فقط یک آزمایش تشخیصی نیست؛ بلکه روشی مؤثر برای شناسایی و برداشتن ضایعات پیشسرطانی و پیشگیری از سرطان روده بزرگ است. فناوریهای جدید نقش بسیار پررنگی در افزایش دقت این فرایند دارند.
در حال حاضر هیچ تستی جایگزین کولونوسکوپی نمیشود و همه افراد بالای ۴۵ سال، حتی بدون داشتن علامت خاص، میبایست برای کولونوسکوپی اقدام نمایند. آزمایش مدفوع یا تستهای جدیدتر جایگزین قطعی برای کولونوسکوپی محسوب نمیشوند.
منبع
AI-Assisted Colonoscopy: New Research and Guidelines for Clinical Use
توجه: این متن برای افزایش آگاهی عمومی تهیه شده است و جایگزین تشخیص یا توصیه پزشک نیست. زمانبندی غربالگری باید بر اساس شرایط اختصاصی هر فرد توسط پزشک تعیین شود.
کولونوسکوپی چیست؟